Xe buýt là cách đi mà nhiều khách du lịch Nhật Bản bỏ qua, nhưng lại là phương tiện lý tưởng cho những khu phố mà tàu điện ngầm không tới. Ở Tokyo, xe buýt của chính quyền thành phố chạy khắp 23 quận với giá vé cố định, chạy đúng giờ và dễ dùng với thẻ IC mà bạn đã có. Bài viết này giải thích xe buýt khác gì với tàu điện, cách đọc biển tuyến, cách lên xe và xuống xe đúng phép, khi nào nên chọn xe buýt thay vì tàu, cùng những lỗi phổ biến mà người Việt hay mắc phải trong những ngày đầu ở Tokyo.
Xe buýt Tokyo khác gì với tàu điện ngầm và tàu JR
Tokyo có ba hệ thống giao thông công cộng chính, và việc nhầm lẫn giữa chúng là nguyên nhân phổ biến nhất khiến khách du lịch lạc hướng.
- Xe buýt thành phố: do chính quyền Tokyo vận hành, chạy trong 23 quận và một số địa phố lân cận. Giá vé cố định, dùng được thẻ IC.
- Tàu điện ngầm: gồm Tokyo Metro và Toei Subway, chạy trên đường ray nên không bị kẹt xe.
- Tàu JR: các tuyến đường sắt của hãng JR East, phủ rộng cả vùng Kanto và nhiều tỉnh lân cận.
Điểm khác biệt thực tế là: tàu chạy trên đường ray nên luôn đúng giờ, còn xe buýt chạy trên đường nên phụ thuộc giao thông. Đổi lại, xe buýt phủ các khu phố mà tàu không có, giá rẻ hơn taxi rất nhiều và đưa bạn đến tận cửa của khu phố dân dưng thay vì chỉ đến ga lớn. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về tàu điện, hãy đọc hướng dẫn sử dụng tàu điện ngầm Tokyo và hướng dẫn tàu điện Tokyo trước.
Nguồn ảnh: Wikimedia Commons - Toei bus V369.jpg
Giá vé và cách thanh toán trên xe buýt
Xe buýt thành phố Tokyo dùng giá vé cố định trong phạm vi 23 quận, nên bạn không cần tính tiền theo số chặng. Đây là ưu điểm lớn so với taxi, và cũng là lý do nhiều khách chọn xe buýt cho các chặng nội thành.
| Cách thanh toán | Thời điểm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thẻ IC (Suica, PASMO) | Quẹt khi lên và khi xuống | Tiện nhất, không cần chuẩn bị tiền mặt |
| Vé tiền mặt | Mua ở xe hoặc tự bấm máy | Chỉ có ở một số tuyến liên hợp tác |
| Thẻ tín dụng quốc tế | Chạm thẻ ở cổng sau | Chỉ một số xe mới có máy đọc thẻ |
| Vé một ngày | Mua ở bãi xe hoặc qua bán hàng tự động | Thường chỉ có ở tuyến du lịch |
Nếu bạn dùng thẻ IC, cứ quẹt thẻ ở cổng phía trước khi lên xe và quẹt lại ở cổng phía sau khi xuống. Nhiều người quên bước thứ hai, khi đó hệ thống sẽ ghi nhận bạn không xuống xe ở điểm đó và bạn có thể phải thanh toán phần chênh lệch. Nếu chưa có thẻ, bạn có thể xem hướng dẫn dùng thẻ IC ở Tokyo để biết cách mua thẻ ảo trên điện thoại.
Mức giá vé cụ thể có thể đã được điều chỉnh theo thời điểm, nên hãy xem bảng giá dán trên xe hoặc tại bãi xe. Nếu bạn đi cả ngày và dùng xe buýt nhiều lần, cách duy nhất là so sánh với bảng chi phí du lịch tự túc để chọn cách tiết kiệm nhất cho cả ngày.
Đọc biển tuyến xe buýt: những con số bạn cần nhớ
Khác với tàu, xe buýt không có bảng chỉ dẫn điện tử lớn trên sân ga. Thay vào đó, thông tin nằm ở biển bãi xe buýt trên vỉa hè và trên bảng bên phải cửa xe. Nếu bạn hiểu được vài quy ước sau, bạn sẽ tự đi được mà không cần bất kỳ ứng dụng nào.
Tên tuyến có chữ và số
Tuyến luôn được ghi bằng tên kanji kèm mã số, ví dụ mã bắt đầu bằng chữ H là tuyến của khu Bắc, chữ E là khu Đông. Mã số phía trước chữ cái là nhóm tuyến, phía sau là số thứ tự của tuyến trong nhóm. Ví dụ một tuyến có mã H22 nghĩa là nhóm H, tuyến thứ 22.
Chiều đi của tuyến
Mỗi tuyến chạy hai chiều và thường dùng hai biển khác nhau để phân biệt. Biển của chiều đi có mũi tên hướng bạn cần xác định. Hãy đọc tên trạm cuối cùng trên biển để biết chiều nào là chiều đi.
Số trạm và vị trí trạm
Trên biển bãi xe buýt, mỗi chiều có một số thứ tự, ví dụ chiều 1 và chiều 2 là hai chiều ngược nhau của cùng một tuyến đi qua trạm đó. Tên trạm được ghi bằng kanji kèm chữ Latin, nên bạn có thể đối chiếu với bản đồ.
Nguồn ảnh: Wikimedia Commons - Tokyu Bus Meguro San-ma Bus Naka-meguro Square Bus Stop.jpg
Mẹo thực tế: hãy chụp ảnh biển bãi xe buýt ngay khi bạn bước ra khỏi ga tàu. Khi đi bộ trong khu phố mà không nhớ tuyến nào, ảnh này còn giá trị hơn cả bản đồ trên giấy.
Cách lên xe buýt đúng phép tại Nhật Bản
Quy tắc lên xe buýt ở Nhật khác Việt Nam ở một điểm quan trọng: xe có nhiều cửa và mỗi cửa dùng theo một chiều nhất định. Nếu bạn không biết, rất dễ bị bỏ lỡ hoặc phải đi vòng.
- Xếp hàng ở trạm. Hãy xếp thành hàng dọc theo lối đi của khách, không chen vào hàng xếp ở cửa giữa.
- Lên xe ở cửa giữa hoặc cửa sau. Hai cửa phía sau và cửa giữa dành cho lên xe. Cửa phía trước, cạnh tài xế, dành cho người xuống và cho người dùng thẻ IC quẹt khi lên.
- Quẹt thẻ ở cửa phía trước nếu dùng thẻ IC. Người xuống đã xuống hết, bạn bước lên cửa trước, quẹt thẻ rồi đi vào trong. Đây là cách được ưu tiên vì nhanh hơn cho tất cả hành khách.
- Trả tiền mặt thì nói với tài xế số tiền. Nếu xe có máy bán vé, hãy mua vé từ máy thay vì đưa tiền cho tài xế.
- Đi sâu vào xe. Một thói quen tốt là đi thẳng xuống tầng dưới hoặc phía sau, vừa giúp xe lên nhanh vừa tránh chen chúc. Người Nhật gọi nguyên tắc này là nhường đường cho người đi sau.
- Bấm chuông trước khi đến trạm. Nút bấm chuông thường nằm gần ghế. Hãy bấm trước khi tới 1 hoặc 2 trạm để tài xế có thời gian dừng.
- Xuống xe ở cửa trước hoặc cửa giữa. Hãy đứng gần cửa trước trước khi đến trạm, chờ xe dừng hẳn rồi mới bước ra. Không vội bước xuống khi xe còn đang chạy.
Hình dung bên trong xe cũng khác Việt Nam: ghế bọc nệm dọc hai bên, kèm tay vịn và biển báo bằng kanji kèm chữ Latin. Xe buýt thành phố thường không có ghế đôi như xe ở miền Nam, và tài xế thường lái rất nhẹ nhàng vì xe trọng tâm thấp.
Nguồn ảnh: Wikimedia Commons - Tobus B-R111 BRC Hybrid rear seat.jpg
Khi nào nên đi xe buýt thay vì tàu
Xe buýt không phải lúc nào cũng tốt hơn tàu. Bảng dưới đây giúp bạn chọn đúng phương tiện theo từng tình huống.
| Tình huống | Nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Từ ga tầu đến một địa điểm xa hơn 1 km | Tàu điện | Không bị kẹt xe, giá rẻ hơn |
| Đến khu phố dân dưng không có ga | Xe buýt | Tàu không vào được |
| Ghé nhiều điểm trong một khu | Xe buýt | Không phải quay lại ga nhiều lần |
| Cần chắc chắn về giờ đến | Tàu điện | Xe buýt phụ thuộc giao thông |
| Đi khu ngoại ô trong đêm khuya | Tàu điện hoặc taxi | Xe buýt ngoại thành chạy ít chuyến |
| Đi cùng trẻ em hoặc người lớn tuổi | Cân nhắc taxi | Xe buýt đông và phải đi đứng |
Nói rõ hơn: xe buýt thắng ở khu phố hẻm, các bảo tàng ngoài vòng trung tâm và khi bạn muốn đến đúng một địa chỉ cụ thể. Tàu thắng ở mọi chặng dài. Nếu bạn đi lâu, hãy xem thêm so sánh các phương tiện đi lại ở Nhật để có cái nhìn tổng thể trước khi lên đường.
Những khu phố nên dùng xe buýt thay vì tàu
Một số khu dưới đây tàu điện chỉ đưa bạn đến một điểm xa, còn xe buýt đưa bạn vào tận nơi bạn muốn đến.
- Ueno và Yanaka: khu chợ Ameyoko và các con phố ăn uống của Yanaka nằm sau một quãng đi bộ dài từ ga, và xe buýt chạy thẳng vào khu phố.
- Asakusa và Sumida: từ ga Asakusa đến khu mua sắm cổ truyền chỉ vài trăm mét, xe buýt giúp bạn tiết kiệm đôi chút.
- Nippori và Arakawa: khu dân dưng phía bắc, nơi tàu điện ngầm không vào tới.
- Kiyosumi Shirakawa và chợ trời: xe buýt chạy tới cổng chợ, còn ga tàu cách đó khoảng 10 phút đi bộ.
- Koganei, Mitaka và các khu ngoại ô: ở vùng này, xe buýt vào được những con phố tàu không phục vụ.
- Bãi đỗ xe và khách sạn ở khu ngoại ô: nếu bạn ở resort cách trung tâm vài chục kilomet, xe buýt thường là phương án rẻ nhất để vào thành phố.
Nếu chuyến đi của bạn còn ghé Kyoto hoặc Osaka, bạn có thể xem gợi ý lịch trình 7 ngày và kinh nghiệm đi tàu giữa các thành phố để cân bằng thời gian và chi phí.
Giờ chạy, giờ cao điểm và ngày lễ
Xe buýt thành phố chạy khoảng 5 giờ sáng đến nửa đêm, tùy tuyến. Vào giờ cao điểm khoảng 7 giờ 30 đến 9 giờ 30 sáng và 17 giờ 30 đến 19 giờ 30 tối, xe thường rất đông và phải chờ lâu hơn bình thường ở bến xe. Nếu bạn có lịch cứng như đi tàu ra sân bay hoặc đón giờ tàu, hãy tính thêm 20 phút đi dự phòng.
Vào các dịp lễ như Tết và ngày đầu năm mới, xe buýt thường tạm ngừng hoặc chạy với lịch rút gọn. Nhiều tuyến cũng bị thay đổi đường trung chuyến quanh các khu mua sắm. Nếu kế hoạch của bạn rơi vào dịp đó, hãy kiểm tra thông báo của nhà khai thác xe hoặc hỏi tại khách sạn vào buổi tối hôm trước.
Mẹo dành riêng cho người Việt
- Luôn chuẩn bị sẵn 500 yên tiền mặt. Nếu thẻ IC hết tiền, một tờ tiền mặt sẽ cứu bạn khi tài xế không có máy bán vé.
- Bấm chuông sớm. Nhiều tài xế Nhật dừng xe ngay cả khi chưa bấm chuông nếu thấy khách đứng, nhưng đừng phụ thuộc vào điều đó.
- Chờ ngay tại bảng tuyến, đừng đứng giữa đường. Biển bãi xe buýt có vị trí cụ thể; đứng lệch vài mét có thể khiến tài xế không thấy bạn.
- Ghi lại tên tuyến trước khi lên. Một con số ghi sai trong ảnh chụp là lý do phổ biến nhất khiến bạn lên nhầm xe.
- Đi xe buýt buổi tối cân nhắc kỹ. Tần suất giảm rõ rệt sau 21 giờ và một số tuyến dừng sớm hơn vào cuối tuần.
- Đừng mang vali lớn lên xe buýt giờ cao điểm. Xe thường không có khoang hành lý, và bạn sẽ chiếm chỗ của hành khách đứng.
Nếu bạn đang tính toán ngân sách cả chuyến, hãy xem mẹo tiết kiệm chi phí và gợi ý chọn khách sạn gần ga, vì lựa chọn khách sạn đúng chỗ giúp bạn giảm cả chi phí đi lại lẫn thời gian di chuyển.
Sự cố thường gặp và cách xử lý
Bạn lên nhầm tuyến. Hãy báo tài xế ngay khi lên xe bằng câu Tomarimasu (tôi xuống nhé), rồi xuống tại trạm kế tiếp. Với thẻ IC, bạn chỉ bị tính theo hành trình thực tế.
Bạn sợ xuống nhầm trạm. Chuông trước khi đến trạm, đồng thời theo dõi biển trên cửa xe. Tài xế thường sẽ nói tên trạm trước khi dừng cho hành khách mới.
Thẻ IC hết tiền. Hãy chuẩn bị tiền mặt hoặc đổi thẻ ở cửa hàng tiện lợi gần ga. Hướng dẫn WiFi và SIM card cũng có thông tin về nạp tiền khi bạn cần dùng bản đồ và dịch thuật trên đường.
Bạn để quên đồ trên xe buýt. Hãy ghi nhớ tên hãng xe và số hiệu tuyến ngay khi lên xe. Nếu mất đồ, liên hệ nhà khai thác xe hoặc đồn cảnh sát địa phương sớm nhất có thể, và bạn có thể tham khảo hướng dẫn xử lý sự cố mất đồ để biết các bước tiếp theo.
Xe đến chậm vì tắc đường. Nếu chuyến đi có giờ giao cứ nghiêm, hãy chuyển sang tàu. Thông tin về taxi tại Nhật cũng hữu ích nếu bạn cần chắc chắn về giờ đến trong những tình huống khẩn cấp.
Câu hỏi thường gặp về xe buýt Tokyo
Xe buýt Tokyo có cần thanh toán bằng Suica không?
Có, và đây là cách thanh toán tiện lợi nhất. Bạn quẹt thẻ khi lên ở cửa phía trước và quẹt lại khi xuống ở cửa phía sau. Nếu thẻ hết tiền, hãy chuẩn bị tiền mặt vì không phải xe nào cũng có máy bán vé.
Giá vé xe buýt bao nhiêu?
Xe buýt thành phố dùng giá cố định trong phạm vi 23 quận, thường khoảng 210 yên một chuyến. Mức giá có thể đã được điều chỉnh, và một số tuyến liên hợp tác với nhà khai thác khác tính cước theo khoảng cách. Hãy xem bảng giá trên xe hoặc tại bãi xe.
Xe buýt có chạy tới sân bay không?
Không. Xe buýt thành phố không phục vụ sân bay. Sân bay Haneda được phục vụ bởi tàu Keikyu và xe buýt limousine, còn sân bay Narita có xe buýt khác và tàu. Bạn có thể xem hướng dẫn di chuyển từ sân bay để chọn đúng phương án.
Tại sao tôi không xuống được xe ở cửa sau?
Ở Nhật Bản, cửa phía sau thường là cửa chỉ đi vào, và cửa phía trước gần tài xế là cửa dành cho người xuống. Hãy chờ xe dừng hẳn rồi đi ra cửa trước, đừng vội bước ra ở cửa sau khi xe còn đang chạy.
Có cần bấm chuông ở xe buýt không?
Bấm chuông là thói quen tốt để tài xế biết bạn sắp xuống. Nút thường nằm gần ghế bên bạn. Nhiều tài xế vẫn dừng xe cho bạn nếu họ thấy bạn đứng dậy, nhưng việc bấm chuông giúp bạn chủ động hơn.
Xe buýt ở Tokyo có đông không?
Không đông bằng tàu vào giờ cao điểm, nhưng trên các tuyến phản tuyến dân dưng vào giờ sáng sớm hoặc tối muộn vẫn khá đông. Nếu bạn đi khu ngoại ô, hãy chuẩn bị tinh thần đứng chứ ít có chỗ ngồi.
Tôi nên dùng ứng dụng nào để tìm xe buýt?
Nếu bạn đã ở tại bến xe, bạn không cần ứng dụng nào cả, chỉ cần đọc biển tuyến. Nếu cần lập đường đi từ xa, hãy dùng ứng dụng bản đồ mà bạn đã cài sẵn và kiểm tra thời gian đến của xe buýt, vì chỉ một số ứng dụng hiển thị được tuyến xe buýt của Nhật.
Có nên mang hành lý lên xe buýt không?
Với một chiếc ba lô hoặc vali nhỏ thì hoàn toàn được, nhưng hành lý lớn sẽ chiếm chỗ và gây khó chịu cho hành khách khác. Nếu bạn mang nhiều vali lớn, hãy dùng tàu hoặc dịch vụ gửi hành lý, cách dùng được mô tả trong bài về gửi hành lý và tủ khoá.
Tóm tắt trước khi bạn lên xe buýt
Nếu bạn chỉ nhớ vài điều, hãy nhớ thế này: chuẩn bị thẻ IC và một tờ tiền mặt, chụp ảnh biển tuyến ở bến xe, lên xe ở cửa giữa hoặc cửa sau, xuống xe ở cửa trước, và bấm chuông trước khi đến trạm. Năm điều đó giúp bạn đi xe buýt ở Tokyo mà không gặp rắc rối nào.
Xe buýt không phải là lựa chọn hào hứng nhất khi lập kế hoạch, nhưng nó là công cụ tuyệt vời để thoát khỏi các tuyến chính và đến những nơi mà khách du lịch ít khi ghé tới. Hãy dành một buổi chiều thử đi một tuyến ngoài trung tâm, và bạn sẽ hiểu vì sao người dân bản địa vẫn dùng xe buýt rất nhiều. Nếu bạn đang lên kế hoạch cho cả tháng, hãy kết hợp thông tin trong bài này với hướng dẫn du lịch tự túc để có một kế hoạch hoàn chỉnh và tiết kiệm.
